Onze invloed

Het agrarische coulissen landschap van Drenthe

Op internet is heel veel te vinden over de ontstaan geschiedenis van het Drentse landschap, zinloos om dit nog een keer te doen. Esdorpen en verveningen zijn de trefwoorden om hier een zoektocht over te beginnen bv. http://www.geologievannederland.nl/ kopje landschappen.

weilanden 3

weilanden en bossen

Het effect van de ruilverkavelingen is echter behoorlijk onderbelicht. Dit heeft er voor gezorgd dat er een agrarisch coulissen landschap is ontstaan met een herinneringen aan de ontstaan geschiedenis. Het landschap is optimaal ingericht voor agrarisch gebruik, vlak geschoven diep gewoeld en er wordt een optimale waterbeheersing toegepast ten gunste voor het agrarisch gebruik. Het effect van de ontstaan geschiedenis is hierdoor afgevlakt. Bossen, boswallen en weg begeleidend groen is blijven staan voor de positieve invloed op macro en micro klimaat. En veel gebruikers van het landschap (boeren) hebben een (diepgeworteld) begrip dat het landschap meer is dan een productieruimte. Google Earth is een prima medium om hier eens naar te kijken. Het wegennetwerk geeft veel informatie over het ontstaan van het landschap.

weilanden 1

weilanden

weilande 2

weilanden

De volgende twee linken geven veel informatie over de geschiedenis van de vervening in Drenthe. Met meer dan hard werken en een heel schamel bestaan is het veen afgegraven en geschikt gemaakt voor agrarisch gebruik. Een eeuwen durend proces. Van kleine handmatig ontveningen of verveningen naar grote maatschappijen met een heel professionele en industrie matige aanpak. Na de naoorlogse ruilverkavelingen is hier het huidige agrarische coulissen landschap ontstaan. De Hakhout cultuur was in principe een akker met eiken bomen met brandhout en bouwmateriaal als oogst. Ook berken en essen en andere boomsoorten werden hiervoor gebruikt. Veel van deze bossen zijn “verwaarloosd’’ de natuur geeft er weer een eigen invulling aan.(zie eerdere berichten)
Op deze site staan prachtige foto’s die een goed beeld geven.
http://www.inenomassen.nl/drentse_veenkolonien.html
Op deze site staat de ontstaan geschiedenis van de dorpen in zuid en midden Drenthe.
http://www.drentsarchiefnet.nl/index.php?view=article&id=180&option=com_content#Pesse

vervening rond hoogeveen

vervening rond Hoogeveen, duidelijk is de schematische aanpak te zien

Esdorpen
Het vroegere agrarische gebruik heeft voor de heidevelden en schrale hooi(heide)landen gezorgd. De essen (akkerbouw) werden bemest met de mest uit de potstallen. Het vee graasde op de woeste gronden en mestte in de potstallen waardoor de heidevelden ontstonden door verschraling. In de winter stond het vee opstal en kreeg het hooi te eten van de natte hooilanden vlak bij de rivieren. Deze waren te nat om vee te laten grazen. Deze stonden in de winter onder water en werden zo (licht) bemest maar per saldo toch een verschraling. Zo ontstonden er essen, heide en schrale hooilanden allemaal met een eigen vegetatie. Kunstmest, drijfmest en ruilverkavelingen hebben ook hier gezorgd voor een agrarische coulissen landschap gezorgd. Op deze site staat het complete verhaal van esdorp naar de huidige steden en dorpen.
http://www.encyclopediedrenthe.nl/Esdorp

orvelte esdorp

orvelte esdorp, het wegen patroon werd bepaald door gebruik en hoogte verschillen. bv paden rond de essen

De Blinkert en Reestdal twee wat oudere natuur ontwikkelingsgebieden met veel hooilanden.

reestdal 2

reestdal

eiland reestdal

eiland in een vijver takkeheugte reestdal

reestdal

reestdal

blinkert 1

blinkert

blinkert 2

blinkert

Cultuurland, wel de mooiste uitzichten gefotografeerd



Hooilanden
Eerst even terug in de tijd. Voor de invoering van kunstmest werden die gedeelten die ongeschikt waren voor veeteelt en akkerbouw gebruikt als hooiland. Deze werden niet bemest, mest ging naar de akkers. Het gevolg waren bloemrijke hooilanden door verschraling van de bodem.

Hier en daar zijn kleine percelen die hier op lijken bv kleine stukken in; Vijftig bunder en mantingerveld. Veel hooilanden in natuurgebieden zijn in het verleden bemest en moeten weer verschraald worden om er bloemrijke hooilanden van te maken.

Hier gelden een paar vuistregels voor, als er niet gemaaid wordt verrijkt de bodem en krijgen houtige gewassen een kans en ontstaat er bosvorming. Meestal volstaat twee keer maaien per jaar om te verschralen. IJle vegetaties hoeven maar een keer gemaaid te worden, na zaadzetting en uitzaaien van de gewenste kruiden. In de praktijk wordt dit dus aan het einde van het groeiseizoen. Zware machines verdichten de bodem. Mollen houden de bodem los en zorgen voor kiemingsplaatsen. Het belangrijkste is wel dat de kruiden zich moeten kunnen vermeerderen via zaad anders verdwijnen ze.

blinkerd hooiland

blinkerd hooiland

ratelaar en gevlekte orchis

ratelaar en gevlekte orchis



Hooilanden Blinkerd meer foto’s op; Hooilanden blinkerd



Houtwallen
Een houtwal is een lijnvormige beplanting van opgaande bomen en struiken op een aarde wal. De houtwallen hadden de volgende functies; veekering, grensaanduiding, (brand)houtproductie. De sloot naast de wal was en is ervoor waterbeheersing en natuurlijk een extra hindernis voor het vee. De eigenaar of beheerder had en heeft een enorme invloed op de soorten en het beheer van de wal. Afhankelijk van zijn behoefte en mogelijkheden van de standplaats konden er alle inheemse soorten voorkomen maar de eik had en heeft het grootste aandeel. Vooral in onze tijd zijn de eiken uitgegroeid tot bomen. In Drenthe komen de meeste houtwallen voor op de drogere gronden rond de voormalige dorpskernen. Logisch natuurlijk vee heeft aandacht nodig en ze hadden geen auto.

Op de foto’s houtwallen die door veranderd landgebruik opgenomen zijn in het bos zelfs een tuin. Of deels zijn ingezakt met door geschoten eiken. De vee werende functie is overgenomen door prikkeldraad. Hier wordt wel goed duidelijk dat een landschap een levend iets is. Het krijgt steeds een nieuwe functie.



Oud Agrarisch landschap
Op deze foto van links naar rechts een berkenbos, zandweg, beukenrij en een begrazingsgebied of hooiland.

onze invloed berkenbos pad beukenrij begrazingsgebied

onze invloed berkenbos pad beukenrij begrazingsgebied (nog net te zien tussen de bomen door)

De Berk werd vroeger gebruikt voor bezems, hout voor gebruiksvoorwerpen, berkenwijn etc. De beuken voor kwaliteitshout. De natste stukken weerden als hooiland gebruikt de drogere om vee te laten grazen. Niets op deze foto is een spontane ontwikkeling 100% door onze voorouders gepland.

Op deze foto (rechtsgenomen van de vorige foto) een groot begrazingsgebied en op het droogste stukje een aanplant voor houtproductie.

onze invloed begrazingsgebied

begrazingsgebied en een stukje met bomen

In onze moderne tijd noemen we dit natuur vroeger was dit gewoon productieland. Deze foto’s zijn genomen op het landgoed de Vossenberg. Voor dit landgoed is een beheersplan gemaakt om dit stuk historie te bewaren en sluit naadloos aan op eisen die wij nu stellen, natuurbehoud, recreatie etc. Vroeger leefden ze met de natuur, ze konden niet anders. Tegenwoordig kunnen wij technisch veel meer en vergeten soms dat we nog steeds een onderdeel van de natuur zijn.

Landschappen allemaal ons werk.

hooghout en eiken

eiken rij

boerenveense plassen, ontstaan na vervening en beweiding

boerenveense plassen, ontstaan na vervening en beweiding

weilanden bij alteveer

weilanden bij alteveer

weilanden bij echten

weilanden bij echten

oude diep een gekanaliseerde riviertje

oude diep een gekanaliseerde riviertje

weilanden bij asserbos

weilanden bij asserbos



Hier in Drenthe liggen natuurgebieden zij aan zij met intensieve beheerde agrarische weilanden en akkerbouw. Gemengd met kleinschalige natuurelementen en weglinten bv. hakhoutbosjes, eiken rijen met extensief gemaaide bermen, slootbermen, solitaire bomen, vergeten of onbeheerde groepjes bomen of ruigten. Meer over landschapselementen op Wikipedia . In het landschap komen er regelmatig restanten of onderhouden elementen van voor. De landbouwgronden worden zwaar bemest en residuen hiervan komen in de natuurgebieden. Hoeveelheden waar de boer om lacht maar de natuur van verruigt. Ik heb hier ook geen oplossing voor. Het boerenbedrijf levert de grondstoffen voor een grote industrie bv melkfabrieken.

agrarisch landschap met rechts extensie

agrarisch landschap met rechts intensief en links extensief agrarisch gebruik, Ruiner aa.

Links liggen er greppels en staan er planten resten van voornamelijk riet, hier een ruigte plant.

het lijkt extensief beheerd

het lijkt extensief beheerd maar wordt stevig bemest. bij Ruiner aa.

Het zijn relatief smalle stroken met bos of houtwallen of restanten hiervan. Op het eerste gezicht met natuurlijk beheer maar elk voorjaar wordt hier stevig drijfmest geïnjecteerd.

bosbouw eiken rij maisland

bosbouw, eiken rij en maisland, bij Hollandscheveld.

Op de achtergrond bosbouw daarvoor een eiken rij met een pad, hiervoor zwaar bemest maisland. De foto is genomen vanuit een berm met een dubbele rij eiken de schaduw van de eiken is onderaan de foto te zien.

weilanden

weilanden bij Kerkenveld.

Hier broeden in het voorjaar weidevogels, tijdelijk dan een rustgebied. Hierna wordt er intensief gemaaid.



Deze wat oudere eiken staan in een voormalig houtwal bij de Blinkert te Wijster. Ze hebben al heel wat meegemaakt, als zaailing stonden ze in een kleinschalig agrarische landschap voor de massale vergrotingen. Hier en daar zijn er stukken landschap ontsnapt aan deze schaalvergrotingen, misschien was de bodem of het gebied minder geschikt bv slechte waterhuishouding, leembanken etc. Maar ook kunnen de eigenaren tegengewerkt hebben. Zo heeft elk gebied zijn eigen verhaal. Toch hebben ze het landschap zien veranderen, ze staan in het rivierdal van de Oude diep. Langs deze beek is er een natuurreservaat ontstaan. Al een wat ouder natuurontwikkelingsproject goed te zien aan de beek, deze ziet er uit als een kronkelend kanaaltje. Toch is het een waardevol gebied, het bezoeken waard en geeft een indruk hoe het er vroeger uitgezien kan hebben. Niet elke eik in een houtwal werd gekapt voor brandhout er waren ook balken en planken nodig. Deze eiken zijn oud maar niet groot, groeien slecht misschien zij hier ook wel om gespaard, lastig om te kloven.



Ontstaan door historisch gebruik van onze omgeving



Alles is oud op het mantingerveld en zand. Een stuk woeste grond die zo woest was dat deze als laatste werd ontgonnen. Er zijn sporen van de eerste ontginning, greppels en egalisatie. Gelukkig is dit om wat voorreden dan ook niet doorgezet. Wat overgebleven is een stuk woeste grond wat wel werd beweid en nu een parel is. Oude eiken, berken, lijsterbessen en een jeneverbesstruweel. Helaas is er hier ook vergrassing door het wegvallen van een deel van de begrazing druk. Ook het andere gebruik van de heide, er wordt niet meer gemaaid en geplagd zoals vroeger, heeft veel invloed. Als er al wordt geplagd of gemaaid is het grootschalig en machinaal. Vroeger was het zo dat na een maai en plagbeurt er direct werd beweid door schapen om het frisse jonge gras te eten. Nu wordt het met rust gelaten en kunnen de grassen (pijpenstrootje) uitgroeien. Een heide terrein valt of staat met beweiding.

groep berken en eik mantingerveld

groep berken en eik mantingerveld

Twee stok oude lijsterbessen. Dwergvorm, klein gebleven door de marginale omstandigheden.

Vlieg dennenen en hulst

 

Zwaar vertakte brede eik

Berk, iemand heeft hem ooit is een keer op gekroond/gesnoeid. waarom?

Een berk en een grove den beide een wergvorm door de arme grond

eik op het manintgerveld

eik op het mantingerveld, sfeerfoto

Eiken op het mantingerveld, druk bezig om oud te worden. De leeftijd is nu al moeilijk schatbaar.

Ook de vliegdennen en jeneverbessen zijn oud en moeilijk in te schatten hoe oud.

%d bloggers liken dit: