Eik

Zomer eik de Wintereik en de kruising hiervan

De zomer eik groeit op arme tot rijke zand(leem)gronden en kan incidenteel een hoge grondwaterstand verdragen of een vernatting door bv veel regen. Het is een langzaam groeiende lichtbehoevende boomsoort die in zijn jeugd tevreden is met halfschaduw. Hij kan op een goede plek heel oud kan worden. Karakteristiek voor een eik is zijn enorme levenskracht. Wordt een grote boom met een losse kroon in een eikenbos valt er behoorlijk licht op de bodem, andere planten behouden genoeg licht om te kunnen groeien. De eikennootjes zijn kort kiemkrachtig (halfjaar) en worden door dieren verspreid. Een uitgelopen eikennootje heeft in de twee zaadlobben voor de eerste tijd voedingsstoffen meegekregen wat in een bos met de enorme concurrentie een voordeel is. Een kiemplantje kan jaren overleven op een paar bladeren. Wanneer er dan licht valt in een bos door bv sterfte, windval of kap kan de plant doorgroeien en op deze manier een voorsprong nemen op andere planten. Dit hebben ze ook hard nodig door de langzame groei.

eiken in reestdal bij avondlicht

eiken in reestdal bij avondlicht een prachtige plek om ongestoord oud te kunnen worden

Samen met de berk en grove den in de bovenste boomlaag, met vuilboom en lijsterbes in de onderlaag vormen ze vaak een gemengd bos op arme gronden. Geen van deze soorten maakt zo veel schaduw dat andere vegetaties stikken zoals bij de beuk. Op een rijkere gronden komen andere bosbomen voor die zoveel schaduwwerking of groeikracht hebben dat de eik en berk het niet meer redden. De eik en de berk zijn echte bomen die het op de arme gronden het beste doen. Een eik groeit prima op een rijke grond maar heeft de mens nodig om de concurrentie aan te kunnen. Dit is in het verleden heel veel gebeurd omdat eiken voor ons veel waarde hadden om het bruikbare hout en bast. Dit verklaard het massaal voorkomen van de eik het is net maar de vraag of in de moderne bosbouw en natuurbeheer hij zijn dominante positie houdt. Een eik wordt makkelijk een paar honderd jaar oud. Ook in een eikenbosje op arme grond en of een hoge waterstand waardoor zijn leeftijd wordt beperkt geeft hij niet zomaar zijn dominante positie weg. Maar de effecten van het moderne natuurbeheer zijn door de tijdschaal van natuur ontwikkelingen nog maar nauwelijks zichtbaar. Het probleem is dat andere soorten veel nakomelingen geven die harder groeien. Waardoor de eik niet veel kans krijgt ook het roodwild lust wel een eikenblaadje. Eiken zaailingen staan wel in het bos maar niet zo veel als bv larix.

stammen in een voormalige houtwal bij de Blinkert in het oude diep

stammen in een voormalige houtwal bij de Blinkert in het oude diep

De eik kent een enorm verschil in uiterlijk dit komt door;

  • Fenotype; aanpassing aan standplaats bv vrije veld of bos.
  • Genotype, leeftijd van de boom, jeugdfase middelbarefase en afstervingsfase.
  • Biotype, genetische aanpassing aan een standplaats na voortplantingen.
  • Het gebruik van gekweekt plantmateriaal uit een andere streek een eik aan de noord zijde van zijn areaal heeft andere eigenschappen dan eik uit de zuidzijde maar ook aanpassingen aan het klimaat bv land of zeeklimaat komen ruim voor.

Maar kruisingen met de wintereik komen ook voor. Moet er natuurlijk wel wintereik in de buurt staan. Maar zomer eiken met de doorgaande stam en kroonvorm van een wintereik zijn geen uitzonderingen.

Zomer eik
Stam: Een vrijstaande boom heeft een brede open kroon. De schors is diep gekloofd en lichtgrijs tot donkerbruin. Onder in de kroon splitst de hoofdstam zich in enige zware takken.
Takken: De knoestige takken staan ver uitgespreid. Ze zijn blauwachtig bruin, dof en kaal.
Bladeren: De eironde, vaak dofgroene, onregelmatig gelobde bladeren hebben de grootste breedte boven het midden. Op de onderkant groeien eerst enige verspreide haren, maar later worden ze kaal. Ze hebben een afgeronde of iets hartvormige voet, 2 oortjes aan de bladvoet en een zeer korte bladsteel (minder dan 1 cm).
Vruchten: De napjes met de eikels zijn fijn behaard. Ze zijn grijsgroen en hebben een gemeenschappelijke lange steel (van 2 tot 9 cm). De eikels groeien met 1 tot 5 bij elkaar. Ze zijn langwerpig-eivormig. Jonge eikels hebben donkere lengtestrepen.

Wintereik
Stam: De kroon is vrij smal en dicht. De schors is grijs en gekloofd. De stam loopt door tot in de top van de kroon.
Takken: De kale takken zijn donker grijsgroen.
Bladeren: De glanzend donkergroene, eironde bladeren zijn van onderen behaard op de nerven, met name op de hoofdnerf. De grootste breedte is ongeveer in het midden en de bladinsnijdingen zijn tamelijk ondiep en afgerond. Aan de voet is het blad wigvormig versmald. De bladsteel is 1 tot 3 cm.
Vruchten: De eivormige eikels groeien met 3 tot 7 bij elkaar in behaarde, vrijwel zittende of hoogstens zeer kort gesteelde (maximaal 1 cm) napjes. Verse eikels zonder overlangse strepen.

De onderstreepte gedeelte geven de in het veld duidelijke verschillen aan.

De wintereik is een minder uitgesproken lichtminnende soort dan de zomereik. Hij groeit op beschutte standplaatsen met een min of meer vochtige atmosfeer. Van nature komt de wintereik voor als begeleider van de beuk in het wintereiken-beukenbos en het veldbies-beukenbos. In sommige gebieden komen zomer- en wintereiken door elkaar voor. De wintereik heeft een voorkeur voor goed ontwaterde gronden in gebieden met een vrij hoge neerslag. Zowel in Nederland als de omringende landen kan hij vooral worden aangetroffen in heuvelgebieden, waar hij groeit op humeuze, lemige en matig zure zandgronden en droge, stenige bodems. Bron wikepedia
Van de autochtone eiken in Nederland is meer dan 95 % zomereik en minder dan 5 % wintereik. Een verklaring is dat de wintereik minder zaad produceert dan de zomereik. De productie van eikels (mast) was in de Middeleeuwen van groot belang als varkensvoer. Hierdoor werd de zomereik sterk bevoordeeld door de mens. Bron wikepedia
Daarnaast komen natuurlijke bastaarden (Quercus x rosacea) van zomer-(Quercus robur) en wintereik(Quercus petreae) voor. Waar van vooral de groeivorm duidelijk aan kruising onderhevig is.

nu allemaal foto`s van zomer eik wintereik komt nauwelijks voor in Drenthe

eerst een dia show met verschillende bladvormen die erfelijke verschillen ven eiken onderstrepen

Deze diashow vereist JavaScript.

afhankelijk van de leeftijd en de plaats van de twijgen of takken kroon of takken heeft de eik lang en kortloten

foto’s aanklikken voor vergrotingen

 

 

 

voormalig hakhoutbos waar de natuur zijn eigen gang weer kan gaan

voormalig hakhoutbos waar de natuur zijn eigen gang weer kan gaan. er staat dan ook een dood exemplaar waar schimmels en insecten in leven van deze laatste leven weer vogels etc.

jongblad eik

jongblad eik

eiken zaailingen, hoeveel eeuwen nog te gaan?

eikenlaan vossenberg drenthe

eikenlaan vossenberg drenthe

eikenlaan vosseberg

eikenlaan vosseberg

 



De eik heeft veel voordeel van de mens om zijn bruikbaarheid. Hij werd en wordt veel aangeplant. De eikels werden vroeger gebruikt als veevoeder ook de schors kende zijn toepassingen onder meer bij het looien van het leer. Als brandhout en als bouwmateriaal werd de eik nu en vroeger volop gebruikt. Natuurlijk wordt de eik ook veel gebruikt in het groen bv als weg begeleidingsboom. De bomen breken de wind en hebben zo op het macro en micro klimaat een grote invloed. Maar in de natuur zijn onder of rond eiken zaailingen te vinden. In het bos komen soms zaailingen op bij het breken van het kroondak dit gebeurt bv als de bomen ouder worden of bij slechte groei omstandigheden. Dit wordt ook wel een zaailing bank genoemd. De zaailingen overleven/wachten met enkele bladeren om op het moment dat er meer licht op de bodem valt direct volop te gaan groeien. Maar ook in berm, een ruigte, een grasveld of een weide welke niet meer gemaaid worden komen zaailingen op. Een niet meer beweide of gemaaide zode verruigt en krijgt open plekken, er ontstaan kiem mogelijkheden. Het gaat niet spectaculair met veel exemplaren of groeisnelheid zoals bv een berk maar langzaam en zeker zoals de eik is. De eik functioneert zo ook als een pionier.

groep zaailingen voor een eiken bosrand in een ruigte

 



Groei verschillen door erfelijke oorzaak, genotype

De eiken kunnen erfelijk onderling erg verschillen natuurlijk niet alleen de uiterlijke kenmerken maar ook andere zoals droogte resistentie etc. Deze eiken staan relatief dicht bij elkaar en de foto’s zijn op de zelfde dag genomen. Ook de standplaats kent geen grote verschillen. De erfelijk meest geschikte exemplaren geven de meeste nakomelingen, biotoop vorming. Alles wat leeft gaat een keer dood ook deze eiken. Maar ook weer een proces van honderden jaren. Maar toch ook hier is er biotoop vorming maar in dit geval kunnen WIJ er niets mee, zelfs niet registreren of meten. Tijd is voor de natuur een ander begrip.



Mantingerbos
Een oerbos of eigenlijk een plaats waar al heel lang een eikenbos is met iedere keer sterfte en natuurlijke vervanging van de eiken. Ontsnapt aan alle menselijke bemoeienissen. Niet het enigste in Drenthe maar wel veerweg het grootst. Het bos heeft een unieke uitstraling door de enorm uitgegroeide hulsten en het massaal voorkomen van de klimop, riekend tot hoog in de bomen. Ook de eiken stralen oudheid uit. Om het te bewaren is door natuurmonumenten voor gekozen om het publiek niet toe te laten in het bos, geen paden. Is ook niet zoveel te zien, eiken en grote hulsten en veel klimop aan de randen. Er om heen zijn de nodige hooilanden gecreëerd of eigenlijk hersteld. Dit is wel mooi en te bewandelen. Voor deskundige zit grote waarde in de genen en het ongestoorde profiel ook hoe dit bos zich verder gaat ontwikkelen is een groot aandachtspunt.

Panorama Mantingerbos



Het Reestdal kent schitterende elementen zoals deze oude eik en de hoogstam eiken. Deze laatste werden gekweekt om later dienst te kunnen doen als zware balken voor grote schuren etc. Een echte investering en een voor uitziende blik was hier wel voor nodig. Nu is het een parel voor de natuur vol leven van vogels en insecten (heb ik geen verstand van). De hulst is altijd een sterke aanwijzing voor een rustige en stabiele biotoop. Dat is precies wat deze eiken nodig hebben geen kettingzaag of andere goedbedoelde matregelen. Gaan ze dood dan hebben ze gewoon hun tijd gehad. Rekken kost veel geld en uiteindelijk helpt niets. Dit geld kan beter besteed worden aan de aanleg en onderhoud van een nieuw stuk hooghout eiken toch een stuk cultuurhistorie met een heel hoge natuurwaarde. Een rustgebied voor vogels.

hulsten onder eiken, lange tijd

hulsten onder eiken, lange tijd

hooghout eiken in het reestdal

hooghout eiken in het reestdal

Deze oude eik heeft een prachtige plek om heel oud te kunnen worden een extensief beheerd weiland.

oude eik

oude eik



In stukken bos van de Marius Tonckens Stichting is nog goed de invloed te zien van het bosbouw beheer uit het verleden.

Toen de noodzaak om eiken te gebruiken als brandstof wegviel werden bij veel stobben de sterkste stam gekozen om over te gaan op productie van constructie hout het “op enen zetten”. Dat dit nog steeds te zien is komt omdat de tijd in het bos anders verloopt. Vooral bij eiken lijkt de tijd stil te staan. Een lang levende boom. Het zijn ook kunstenaars in het overleven en de sociale differentiatie kan tientallen jaren duren. Sociale differentiatie is het proces dat de sterkste overblijft en andere afsterven, een bosbouwterm.

op ene gezet een laatste bosbouwhandeling. de kwalitiet en opbrengst viel eigenlijk altijd tegen. Kromme stammne en geen optimale sap stroom wat groeiremmend werkte.

Om vallende eiken, vroeger waren ze al lang geoogst zeker bij de eerste tekenen van verval. Bv minder blad en of minder stam aanwas. Nu de bosbouw op kleine schaal niet meer rendabel is en de inzichten over het functioneren van de natuur veranderd zijn mogen de bomen weer afsterven. De dode bomen geven insecten een plaats om te leven hier leven weer kleine dieren van etc. Ook komen de voedingsstoffen weer vrij voor de nog levende bomen en planten. De natuur mag weer zijn eigen gang gaan.



Op de restanten van de Klinkenberg bij Gees ,een motte kasteel uit 11e of 12e eeuw, staan eiken. Deze aardewallen of heuvels zijn door de mens gemaakt, op de top stond een houten verdedigingswerk. De heuvels worden door erosie steeds weer lager, de grond spoelt weg. Ook rond de voet van de eiken spoelt de grond weg, de boom komt steeds ‘hoger’ te staan. Een probleem? Niet echt, op de vrijkomende wortels komt de zelfde bast als op de stam, deze beschermd de wortel net zo als de stam en takken. De bomen groeien gewoon door alsof er niets gebeurt. Een standaard regel is dat er onder de grond net zoveel wortels zijn als er bovengronds takken zijn. De boom valt dan ook zo maar niet om als er wat grond wegspoelt. Er sterven continue wortels in de grond, soms gecontroleerd, soms door externe omstandigheden. Gecontroleerd als bv er plaatselijk geen voedingsstoffen of water meer in de bodem zit. Extern door grondwerken of grondwater verandering of schommelingen. Bomen laten dan ook continue wortels groeien omdat de bomen groter worden of als herstel van schade. Misschien is het wortelgestel wel het meest actieve gedeelte van de boom. Bv de haarwortels gaan maar heel kort mee. Het is het worteltje direct na de groeipunt en heeft dan maar ook kort nut. Het haalt water en voedingsstoffen uit de grond.

Meer informatie over de Klinkenberg, http://nl.wikipedia.org/wiki/Klinkenberg_(Gees)



Deze zeer oude eik staat op landgoed Dickninge in het Reestdal.

oude eik in het Reestdal

Niet een heel grote eik maar aan de vertakking van de kroon te zien is hij oud.

Jonge bomen hebben lange rechte takken een gevolg van de snelle jeugdgroei. Maar als een boom bijna zijn maximale grote heeft gehaald krijgt hij kortere loten en gaat hij vertakken. Wat bij echt oudere bomen een heel vertakte kroon geeft. De grote en vorm van een boom wordt bepaalt door de mogelijke biomassa van de standplaats en de leeftijd van de boom.

Wat ook een bijzondere kenmerk is het afstoten en afsterven van dikkere takken. Een boom stoot takken af waar van de opbrengst van de bladeren onvoldoende is. Bij oudere bomen gebeurt dit ook bij dikke takken.



Eiken sterfte langs wegen.

juf-joke-pad-006

Eiken lands een zandpad. Juf joke pad.

Heel wat eiken zijn geplant langs wegen en hier groot geworden. De verkeersdruk en de daar bij horende verharding zijn veranderd tijdens het leven van de eik. Een boom kan zo oud en groot worden als zijn standplaats toelaat. Denk hier aan voeding, wortelruimte en waterhuishouding. Maar ook (micro)klimaat en trillingen van het verkeer zijn meespelende factoren. Vroeger werden de bermen beplant met bomen voor de hout opbrengst nu er is er een beleid gericht op het maximaal oud laat worden van de bomen. Gevolg van bovenstaande is, oude bomen langs de wegen welke lang niet allemaal gezond zijn. Een bijkomend probleem is dat herplant op een uitgeputte smalle berm vaak problemen geeft. De bomen putten de bermen uit door de groei van takken en blad. Ook het afvoeren van maaisel verschraalt de berm. Dit proces kan vele decennia’s duren, bomen met name de eik is heel taai en kan er een mensenleven overdoen om af te sterven. Menig beheerder staat dan ook vragend bij een boom die een slechte gezondheid heeft met de gedachte; hou kan dit nu ze hebben het altijd goed gedaan.

Ook zie je regelmatig sterfte bij jonge geplante eiken. Na het planten van een boom in een berm heeft deze jaren lange zorg nodig, de eerste jaren is water geven belangrijk maar ook wortelruimte en voeding zijn belangrijke punten. Als je een boom plant moet je er voor (blijven)zorgen dat de standplaats genoeg te bieden heeft voor de boom. Bij het herplanten van uitgevallen bomen kunnen de bestaande grote bomen forse concurrenten zijn van water en voeding.

eiken-langs-een-zandpad

eiken langs een zandpad

Op de volgende foto’s een eikenrij langs een weg, de bomen hebben het moeilijk.

grote-eiken-langss-een-asvaltweg

Ondanks de schijnbaar slechte standplaats doen deze eiken het prima. Het is niet altijd makkelijk om een goede inschatting te maken van de bodem.

Op de volgende foto’s diverse eiken op diverse standplaatsen, elke boom/standplaats heeft zij eigen verhaal. Denk aan; bodemgesteldheid, langs de weg of vrij in het veld, bos etc. En iedere keer stellen wij andere eisen.



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: